افراطي شبکې په افغانستان او بهر کې د ویجاړۍ او کړاوونو تاریخ پر ځای پرېښی دی

په ۱۳۶۰ مه لسیزه کې په افغانستان باندې د شوروي د یرغل په ترڅ کې د القاعدې راتګ یو مهم بدلون ګڼل کیږي چې د راتلونکو لسیزو لپاره یې د هېواد او نړۍ په امنیتي برخه کې ډېر تغیرات رامنځته کړل.

د دې ډلې شتون افراطیت او تاوتریخوالي ته وده ورکړه، د مختلفو ترهګرو ډلو د راڅرګندېدلو په برخه کې یې مرسته وکړه، ځکه چې هغه څه چې په سیمه ایزه شخړه کې د بهرني ښکیلتیا سره پیل شول په یوه نړۍ واله ترهګریزه شبکه باندې بدل شول.

د شتو مالوماتو له مخې، د ۱۳۷۱ او ۱۳۹۸ لمریزو کالونو ترمنځ، القاعدې په افغانستان، متحده ایالاتو، هندوستان، سعودي عربستان، اندونیزیا، څو اروپایي هېوادونو او مختلفو عربي هیوادونو کې بریدونه ترسره کړل.

د شبکې له خوا د ۲۰۰۱ میلادي کال د سپتمبر د ۱۱مې په برید کې چې په متحده ایالاتو کې ترسره شو نږدې ۳۰۰۰ کسان ووژل شول او له ۶۰۰۰ څخه ډیر ټپیان شول، چې دا په تاریخ کې ترټولو ډېره وژونکې ترهګریزه پیښه شوه او د نړۍ وال تروریزم ضد ائتلاف د جوړولو لامل شوه.

افغانستان د بې شمېره کورنیو بریدونو له لارې د القاعدې د تاوتریخوالي زیان وزغامه، د کابل، کندهار او جلال اباد په ګډون په ښارونو کې د ځانمرګو بریدونو او چاودیدونکو توکو په واسطه په سلګونو ملکي وګړي ووژل شول.

د پخواني افغان حکومت د چارواکو هدفي وژنې او په ملکي غونډو باندې بریدونه په افغانستان کې د افراطي کمپاینونو نښې ګرځېدلي دي.

په کابل کې مېشت سیاسي شنونکي محمد شفیع ناظمي وویل، «نه یواځې افغانستان بلکې د یمن، عراق، سوریې او ځینو افریقایي هیوادونو په ګډون د نړۍ ډېر هېوادونه د القاعدې له شتون او میراث څخه سخت زیانمن شوي دي،»

هغه سلام ټایمز ته وویل، «القاعدې د افراطي او ترهګرو ډلو د مور په توګه، په ټوله نړۍ کې بې ثباتۍ او ناامنۍ ته لمن وهلې ده،»

د تاوتریخوالي د توجیې هڅې

شنونکو وویل چې القاعدې په دوامداره توګه د تاوتریخوالي د توجیه کولو او د پلویانو د استخدام لپاره اسلامي تعلیمات تحریف کړي، او یادونه یې وکړه چې د دې ډلې هڅې چې ناوړه کړنو ته مذهبي مشروعیت ورکوي، د عقیدې غلط انځور وړاندې کوي.

په کابل کې مېشت د سیاسي چارو شنونکي نظام الدین کبیري سلام ټایمز ته وویل، «القاعدې د ترهګریزو بریدونو له لارې هڅه کړې چې ځان د اسلام مدافع وښيي او له خپلو افراطي ملاتړو څخه مشروعیت ترلاسه کړي،»

هغه وویل، دې ستراتیژۍ دا توان ورکړ ترڅو جنګیالي استخدام کړي او په ورته وخت کې د هغو ملاتړو مالي مرستې جلب کړي چې د زیاتیدونکي تاوتریخوالي کړنو ته په ښه سترګه ګوري.

کبیري وویل، «القاعدې په قصدي ډول د اسلامي ارزښتونو تحریف او د قراني آیتونو او د پیغمبر صلی الله علیه وسلم له ویناوو څخه د ناوړه ګټې اخیستنې له لارې خپل ترهګریز فعالیتونه توجیه کړي، چې یو وحشتناک عمل دی او د اسلام انځور یې ډېر زیانمن کړی دی،»

په هرات کې مېشت د سیاسي چارو شنونکي نذیر احمد کریمي سلام ټایمز ته وویل، القاعده په ځانګړي ډول بې تعلیمه او بې وزله ځوانان په نښه کوي.

هغه وویل، «د اسلام په نوم د احساساتي روایتونو او غلطو شعارونو په جوړولو سره، القاعده د بې تعلیمه خلکو احساسات راپاروي او هغوی په خپلو لیکو کې جذبوي.» په دې لړ کې هغوی ډېر وختونه د مړو ماشومانو او ویجاړو شویو جوماتونو احساساتي انځورونه خپروي.

هغه وویل، القاعده کورنۍ د پیسو او کاذبو ژمنو په وړاندې کولو سره په جال کې اچوي، او د مغزونو له وینځلو څخه وروسته هغوی د مصرفي جنګیالیو په توګه کاروي.