القاعده او د هغې اړوند څانګو د فزیکي جګړو له ډګرونو څخه مجاري فضاوو ته د جذب هڅو د لېږدولو له لارې خپل فعالیت پراخ کړی او زیانمن ځوانان په نښه کوي.
دا ډلې د ایډیالوژیکو پیغامونو، دوکې او مشخص تاوتریخوالي په ترکیب سره زیانمنونکي کسان افراطي شبکو ته راکاږي.
هغوی عاطفي، ټولنیزې او اقتصادي کمزورۍ په ګوته کوي تر څو ځوانان له خپلو کورنیو او ټولنو څخه جلا کړي.
په پایله کې، ټولنیزې شبکې د هغو ځوانانو د پېژندنې، منزوي کولو او ذهني کنټرول اصلي وسیلې ګرځېدلي دي چې له پخوا د بې باورۍ او ټولنیزې انزوا سره مخ دي.
رحمت الله ایوبي، چې په اسلام آباد کې مېشت ټولنپوه دی، خبرداری ورکړ چې رواني زیانمني لا هم د جذب د بریا یو مهم عامل دی.
هغه وویل، «هغه ځوان چې احساس وکړي په ټولنه کې د پرمختګ لپاره هېڅ قانوني لاره نه لري، کله چې د القاعدې له هغو پیغامونو سره مخ شي چې دی یو مهم کس معرفي کوي، ډېر ژر په دام کې لوېږي.»
د هغه په وینا، دا ډلې د بې عدالتۍ او ناامېدۍ په خپرولو سره ورو ورو جذب شوي کسان منزوي کوي او افراطي ایډیالوژي داسې ښيي چې ګواکې معنا لرونکې، اړینه او په شخصي ډول د منلو وړ ده.
په همدې حال کې، کورني او ټولنیز ارزښتونه کولای شي د دې ډلو د ویجاړوونکو هڅو پر وړاندې ډېر اغېزمن رول ولوبوي.
ایوبي وویل، «کورنۍ او فعاله ټولنې د خوندي او ملاتړي چاپېریال په رامنځ ته کولو سره د ځوانانو د انزوا او زیانمنۍ مخه نیسي.»
د تاوتریخوالي او ناامېدۍ چاپېریال
دا ترهګرې ډلې په قصدي ډول د تاوتریخوالي او ناامېدۍ چاپېریال رامنځ ته کوي تر څو ځوانان لا په اسانۍ تر خپل اغېز لاندې راولي.
دا ډول شرایط ځوانان له قانوني فرصتونو څخه اړوي او د زده کړې، کار او ټولنیز پرمختګ طبیعي لارې ګډوډوي.
د کابل پوهنتون پخواني استاد غلام محمد شعبان وویل: «القاعده د تاوتریخوالي، ناامنۍ او افراطي فکر څخه ډک چاپېریال په جوړولو سره د ځوانانو د دوکه کولو او فاسدولو لپاره مناسبه زمینه برابروي.»
دا ډلې پر هغو زیانمنونکو کسانو تمرکز کوي چې د یوازیتوب، بې کارۍ او اقتصادي ستونزو له امله ځورېږي، او ورو ورو یې له انساني او ټولنیزو ارزښتونو لرې کوي.
شعبان خبرداری ورکړ چې کمزوري تعلیمي سیستمونه، بې کاري او فقر دروغجنو ژمنو ته اعتبار ورکوي او دا ژمنې د ناامېده ځوانانو په نظر د منلو وړ ګرځوي.
دا ډله د عاید، ټولنیز مقام او د تړاو د احساس وېره خپروي تر څو ریښتیني فرصتونه د یوه جوړ شوي او مصنوعي هویت ځایناستي وګرځوي.
د جذب یوه وسله
افراطي ډلې له مجازي پلټفارمونو څخه ناوړه استفاده کوي تر څو خپل پیغامونه په داسې نرمو او غیر تاوتریخجنو بڼو وړاندې کړي چې جذاب یا تفریحي ښکاره شي.
د ویډیوګانو، احساساتي انځورونو او په دقت سره د جوړو شوو کیسو له لارې دا پلټفارمونه د منزوي کسانو ترمنځ د تړاو یو دروغجن احساس پیاوړی کوي.
دا ډول محتوا ډېری وخت دیني مفاهیم تحریفوي، هدف مندي لویه ښيي او تاوتریخوالی او د هغه اخلاقي پایلې کم ارزښته ښکاره کوي.
په کابل کې مېشت د رسنیو فعال، محمد سلیم افضلي وویل: «له دې امله چې ګڼ شمېر ځوانان په ټولنیزو شبکو کې ډېر وخت تېروي، ډېری وخت د زیانمنې محتوا د پېژندلو وړتیا نه لري.»
په پایله کې افضلي زیاته کړه چې دا پیغامونه کولای شي په چټکۍ سره منفي اغېز ولري او هغوی له هغې ټولنې څخه لا نور هم منزوي کړي چې پکې ژوند کوي.
![یو ماشوم د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ په ۱۵مه، د هرات ښار د جامع جومات دننه په یوه دیني مدرسه کې د قرآن کریم د زده کړې په ټولګي کې ناست دی. د افغانستان د نوې ادارې تر واک لاندې د دیني مدرسو پراختیا د زده کړې د کارپوهانو اندېښنې راپارولي دي؛ هغوی وایي چې پر دیني زده کړو ټینګار، غیر دیني مضامین څنډې ته کوي. [مصطفی نوري / AFP]](/cnmi_st/images/2026/01/24/53612-afp__20250308-585_329.jpg)