![کودکی به تاریخ ۱۵ فبروری ۲۰۲۵ در صنف آموزش قرآن کریم در یک مدرسهٔ دینی در داخل مسجد جامع هرات در شهر هرات نشسته است. گسترش مدارس دینی زیر ادارهٔ جدید افغانستان نگرانی کارشناسان آموزش را برانگیخته است؛ آنان می گویند تمرکز بر آموزش های دینی، مضامین غیر دینی را به حاشیه می راند. [مصطفی نوری / AFP]](/cnmi_st/images/2026/01/24/53612-afp__20250308-739_416.webp)
القاعده و شاخه های وابسته به آن، با انتقال تلاش های جذب نیرو از میدان های نبرد فیزیکی به فضاهای مجازي، دامنهٔ فعالیت خود را گسترش داده و جوانان آسیب پذیر را هدف قرار می دهد.
این گروه ها با ترکیبی از پیام های ایدیولوژیک، فریب کاری و خشونت مشخص، افراد آسیب پذیر را به شبکه های افراطی جذب می کنند.
آنان ضعفهای عاطفی، اجتماعی و اقتصادی را شناسایی می کنند تا جوانان را از خانواده ها و جوامع شان جدا سازند.
در نتیجه، شبکه های اجتماعی به ابزارهای محوری برای شناسایی،منزوی سازی و دست کاری جوانانی بدل شده اند که از پیش با نا اطمینانی و حاشیه نشینی اجتماعی روبه رو اند.
رحمت الله ایوبی، جامعه شناس مقیم اسلام آباد، هشدار داد که آسیب پذیری روانی همچنان عامل حیاتی در موفقیت روند جذب نیرو است.
او گفت، «جوانی که احساس کند هیچ مسیر قانونی برای پیشرفت در جامعه ندارد، هنگام مواجه شدن با پیام های القاعده که او را فردی مهم جلوه می دهد، آسان تر گرفتار می شود.»
به گفتهٔ او، این گروه ها با دامن زدن به بی عدالتی و ناامیدی، به تدریج جذب شدگان را منزوی می سازند و ایدیولوژی افراطی را معنادار، ضروری و از نظر شخصی تأیید کننده جلوه می دهند.
در همین حال، ارزش های خانوادگی و اجتماعی می توانند نقشی بسیار مؤثر در خنثا ساختن تلاش های ویرانگر این گروه ها ایفا کنند.
ایوبی گفت، «خانواده ها و جوامع پویا با ایجاد محیطی امن و حمایتی، از انزوای جوانان و آسیب پذیری آنان جلوگیری می کنند.»
محیط های خشونت و ناامیدی
این گروه های تروریستی عمداً محیط های خشونت و ناامیدی را پرورش می دهند تا جوانان را به طور مؤثرتری دستکاری کنند.
چنین شرایطی جوانان را از فرصت های قانونی منحرف ساخته و مسیرهای طبیعی آموزش، اشتغال و رشد اجتماعی را مختل می کند.
غلام محمد شعبان، استاد سابق پوهنتون کابل، گفت، «القاعده با ایجاد محیطی مملو از خشونت، ناامنی و تفکر افراطی، زمینه مساعدی را برای فریب و فساد جوانان فراهم می کند.»
این گروه ها با تمرکز بر افراد آسیب پذیری که از تنهایی، بیکاری و تنگنای اقتصادی رنج می برند، به تدریج آنان را از ارزش های انسانی و اجتماعی دور می سازند.
شعبان هشدار داد که سیستم های آموزشی ضعیف،بیکاری و فقر، به وعده های دروغین اعتبار می بخشند و آنها را در نظر جوانان درمانده باورپذیر می سازند.
این گروه توهم درآمد، جایگاه اجتماعی و حس تعلق را ترویج می دهد تا فرصت واقعی را با هویتی ساختگی جایگزین کند.
یک وسیله استخدام
گروه های افراطی از پلتفارم های مجازي استفاده سوء می کنندتا پیام های خود را در قالب هایی ظریف و غیرخشونت آمیز عرضه کنند که جذاب یا سرگرم کننده به نظر برسند.
از طریق ویدیوها، تصاویر احساسی و روایت های حساب شده،این پلتفارم ها حس کاذبِ تعلق را در میان افراد منزوی تقویت می کنند.
چنین محتواها اغلب مفاهیم دینی را تحریف کرده، هدف مندی را بزرگ نمایی می کنند و خشونت و پیامدهای اخلاقی آن را کمرنگ جلوه می دهند.
محمد سلیم افضلی، فعال رسانه ای مقیم کابل، گفت، «از آنجا که بسیاری از جوانان زمان زیادی را در شبکه های اجتماعی می گذرانند، اغلب توانایی تشخیص محتوای زیان بار را ندارند.»
افضلی افزود، در نتیجه، این پیام ها می توانند به سرعت تأثیر منفی بگذارند و منجر به انزوای آنها از جامعه ای که در آن زندگی می کنند، شوند.
