به گفتهٔ تحلیلگران و جامعه شناسان، کلید شکست دادن به افراط گرایی در پذیرفتن آن چیزهایی نهفته است که القاعده رد می کند و آن آموزش، کارآفرینی، و مشارکت مدنی است.
در جوامعی که از تروریزم آسیب دیده اند، این ارزش ها نه تنها تاب آوری به ارمغان می آورند، بلکه راه را برای آیندهء روشن تر به رهبری جوانان باز می کنند.
برای چندین دهه، جوانان هدف اصلی شست وشوی مغزی افراط گرایان بوده اند، اما امروزه همین نسل به ماشین پیشرفت تبدیل شده است؛ زیربناهای ویران شده را بازسازی می کند و روایت های خشونت آمیز را با پیام های صلح و امید جایگزین می سازد.
به گفتهٔ رحمتالله ایوبی، جامعه شناس مقیم اسلام آباد، گروه های افراطی مانند القاعده از تفسیرهای تحریف شدهٔ دین استفاده می کنند تا خشونت را تحمیل کرده و جوامع را از پیشرفت باز دارند.
او گفت، «این گروه ها با تحریف دین و تحمیل ایدیولوژی های خشن، تلاش می کنند جوامع را از مسیر طبیعی رشد و پیشرفت منحرف کنند، در حالی که مردم به امنیت، آموزش، شغل و زندگی مسالمت آمیز نیاز دارند،»
ایوبی افزود، «تبلیغات القاعده نه تنها به مشکلات مردم رسیدگی نمی کند، بلکه باعث تفرقه، جنگ و فقر نیز می شود.»
او تاکید کرد، جوانان نقش اساسی در بازسازی جوامع دارند.
او گفت، «جوانان ظرفیت آن را دارند که در بازسازی جوامع نقش کلیدی ایفا کنند. آنها می توانند زیربناهای ویران شده مانند مکاتب، شفاخانه ها و سرک ها را دوباره بسازند، و همزمان انرژی و خلاقیت خود را برای مقابله با روایت های افراطی به کار گیرند،»
او افزود، «وقتی جوانان به سوی آموزش و مشارکت اجتماعی روی می آورند، پایه های ایدیولوژی افراطی به طور طبیعی فرو می پاشد،»
جایگزینی تاریکی با امید
محمد منیر ضیایی، تحلیلگر امنیتی مقیم انقره، تاکید کرد که جلوگیری از تکرار دوران خشونت وابسته به هدایت جوانان از افراط گرایی به سوی بازسازی است.
او گفت، «القاعده از شکاف های اجتماعی استفاده می کند تا جوانان را از فرصت های واقعی محروم بسازد، اما ما دیده ایم که در جاهایی که افراط گرایی عقب نشینی کرده، امید تازهای در میان جوانان ظاهر شده است.»
وی گفت، «امروزه جهان نیاز دارد تا جوانان مناطق بحران زده به سفیران صلح تبدیل شوند. اگر جوانان افغان به آموزش و مهارت ها دسترسی یابند، اگر به جوانان سومالیا فرصت های کاری داده شود، و اگر برای جوانان یمن فرصت های مشارکت مدنی فراهم گردد، القاعده دیگر جایی برای مانور نخواهد داشت.»
غلام محمد شعبان، استاد پیشین پوهنتون کابل، گفت،ارزش هایی که القاعده آن را رد می کند مانند آموزش دختران، آزادی بیان، و مشارکت مدنی، همان ارزشهایی هستند که ملتها را تقویت می کنند.
او گفت، «به همین دلیل است که جوانان باید بدانند تعلیم و تربیه، اشتغال و خلاقیت نه تنها به زندگی شخصیشان معنا می دهد، بلکه پایه های جامعه را نیز مستحکم می سازد.»
شعبان هشدار داد که بسیاری از جوانان در کشورهای آسیب پذیر هنوز در معرض تبلیغات افراطی قرار دارند.
او گفت، «در کشورهای شکننده، بسیاری از جوانان قربانی روایتهای دروغین القاعده شده اند. بزرگ ترین دشمن القاعده، آگاهی نسل جوان است، زیرا آگاهی دیوار محکم در برابر دروغ ها و وعده های فریبندهٔ آنان می سازد.»
شعبان افزود، «جوامعی که از چنگ افراط گرایی آزاد می شوند، بیش از هر زمان دیگر به جوانان نیاز خواهند داشت، اما باورهای القاعده اساساً با منافع واقعی مردم در تضاد است و تنها مانعی در برابر پیشرفت به شمار میرود.»
![یک جوان افغان بتاریخ ۱۵ قوس ۱۴۰۰ خورشیدی در داخل یک کتاب فروشی در قندهار مطالعه می کند. [جاوید تنویر /ای اف پی]](/cnmi_st/images/2025/09/16/51960-afp__2021120-585_329.jpg)