اقتصاد

د تیارو ملګرتیا:‌ د افغانستان د بېخبناوو پر ضد د طالبانو جګړه

د عمر راپور

<p>طالبان د ملکی خلکو پر ضد د خپل جنګ د برخې په توګه، د افغانستان پرمختیایي پروژو او عامه بېخناوو ته د غټو تاوانونو ور اړولو ته دوام ورکوي.‌ د کورنیو چارو وزارت وویل، اورپکو د تېرو شپږو میاشتو په ترڅ کې د افغانستان په ۱۴ ولایتونو کې له ۱۱۰ څخه ډېرې عامې پروژې ویجاړې کړی دي. [عمر/د افغانستان د دفاع وزارت]</p>

هرات -- د طالبانو له خوا د افغانستان د پرمختیایي پروژو او عامه بېخنا پر وړاندې د روان ویجاړوونکي کمپاین پر ضد ډېر او لا ډېر افغانان خپل غږونه پورته کوي. د هغوی له خوا دغه ویجاړتیا د هېواد اقتصادي ځواک او د خلکو ارامۍ ته زیان رسوي.

د کورنیو چارو وزارت ویاند طارق آرین د غوایي په ۲۵مه په یوه مرکه کې وویل، اورپکو د تېرو ۶ میاشتو په ترڅ کې د افغانستان په ۱۴ ولایتونو کې له ۱۱۰ څخه ډېرې عامه پروژې ویجاړې کړي دي.‌

هغه وویل، په هغو بېخبناوو او عامه شتمنیو کې چې طالبانو پرې بریدونه کړي دي ۴۱ ښوونځي، ۶ روغتونونه او روغتیایي مرکزونه، ۴۰ پلونه،‌ ۱۵ د برېښنا ستنې، ۵ د مخابراتو ستنې او دوه جوماتونه شامل دي.‌

آرین وویل، د طالبانو د وروستیو بریدونو له ډلې څخه یوه برید د هرات - غور په لویه لاره د غور ولایت په کمنج سیمه کې یو عام پول ویجاړ کړ. نوموړي زیاته کړه چې هغه پول د غزني ولایت کې د هغو ۲۵، بغلان ولایت کې ۶، زابل ولایت کې ۶ او غور ولایت کې یوه پله په ډله کې شامل وو چې په یاده موده کې ویجاړ شوي دي.

image

په طالبانو باندې تور دی چې د نورو بېخبناوو له منځه د برېښنا ستنو (چپې)، پلونو (ښي) ته انفجار ورکوي، او لویې لارې (منځ) ویجاړوي. [آرشیف]

image

د تېر وږي په ۷مه په هرات ولایت کې د افغانستان د برېښنا شرکت کارکوونکي یوه د برېښنا ستنه چې طالب اورپکو د هرات ولایت په غوریان ولسوالۍ کې ویجاړه کړې وه، بیا رغوي. [هرات/د افغانستان د برېښنا شرکت]

آرین زیاته کړه، «د تېرو شپږو میاشتو په ترڅ کې، طالبانو په تخار ولایت کې په دو ښوونځیو، د غور ولایت په قادس ولسوالۍ کې یوه، د پکتیا ولایت په څمکنیو ولسوالۍ کې په یوه او د غزني ولایت په اندړ، واغز او جغتو ولسوالیو او د ولایت په مرکز کې په پنځو ښوونځیو باندې بریدونه ترسره کړي دي.»

هغه وویل، «طالبانو د وارداتي برېښنا درې ستنې د کابل ښار په ۱۷مه ناحیه کې او یوه د کابل ولایت په میربچه کوټ ولسوالۍ کې والوزولې.»

هغه زیاته کړه، «طالبانو همدارنګه له تاجکستان څخه د راغلې برېښنا درې ستنې په بغلان مرکزي ولسوالۍ کې، له ازبکستان څخه د راغلې برېښنا دوه ستنې په ډنډ شهاب الدین او د بغلان ولایت د پلخمري په خواجه الوان سیمو کې والوزولې.»

آرین وویل، طالبانو ۴۵ بریدونه د لوګر ولایت په مس عینک سیمه کې په امنیتي پوستو باندې، ۱۴ بریدونه د سرپل ولایت د تېلو په څاګانو او یو د پکتیا ولایت د مچغلو د برېښنا په بند باندې ترسره کړل.‌

د پرمختګ او ودې پر ضد دښمني

د هرات ښار یوې اوسېدونکې انجیلا عمر وویل،«طالبانو تل د افغانستان د ښېرازۍ او پرمختګ په وړاندې دښمني کړې ده.»

هغې وویل، «طالبان ښوونځیو ته د دې لپاره اور ور اچوي څو دا یقیني کړي چې نوی نسل چې کولی شي هېواد جوړ کړي د ودې کولو فرصت ترلاسه نه کړي، هغوی پلونو او سرکونو ته چاودنې ورکوي چې هېواد ونشي کولی نېکمرغي او پرمختګ وکړي، او روغتونونه د دې لپاره ویجاړوي چې د روغتیایي پاملرنې خدمتونه ودروي.»

هغې زیاته کړه، د برېښنا د ستنو په ویجاړولو سره هغوی ښیي چې هغوی د تیارو ملګري دي او نه غواړي چې په افغانستان کې هېڅ رڼا هم وځلېږي.

د هرات ښار یوه اوسېدونکي میراحمد عطایي وویل، «په عامه تاسیساتو باندې بریدونه او د بې ګناه خلکو وژل د توجیه وړ عملونه نه دي او نه د بښلو وړ دي. د طالبانو دا ادعاوې چې دغه بریدونه د افغانستان د ژغورلو لپاره دي یواځې دروغ دي، او افغانان به یې هېڅکله هم ونه بښي.»

عطايی وویل، دغه ډول د بېخبنا پروژې پوځي هدفونه نه دي، او په بېخبناوو باندې د طالبانو بریدونه داسې جنایتونه دي چې د یادې ډلې وحشت ښیي.

د هرات ولایت د حج او اوقافو رییس سید محمد شېرزادي وویل، «بېخبنا حکومت پورې اړه نه لري؛ هغه خلکو پورې اړه لري، او هیڅوک هم دا حق نه لري چې هغه ویجاړ کړي.»

هغه زیاته کړه،‌«د عامه ځایونو او هر هغه څه چې مسلمانانو پورې اړه لري ویجاړول د اسلام له نظره غلط کارونه دي. ښوونځیو ته اور اچول او پلونه، سرکونه، د برېښنا ستنې او نورې بېخبناوې ویجاړول غیرمشروع عملونه دي.»

شېرزادي وویل، «طالبان خپل ویجاړونکي او وحشیانه فعالیتونه د اسلام له لارې توجیه کوي، خو د طالبانو دغه شیطاني کارونه له اسلام سره تړاو نه لري. د طالبانو دا ادعاوې نورې خلک نه قبلوي ځکه چې خلک کولی شي چې د ښه او بد تر منځ توپیر وکړي.»

هغه زیاته کړه، «طالبان تر خپل کنټرول لاندې خلک د اسلام په غلط تعبیر سره غولوي او په دې توګه خپل ویجاړوونکي فعالیتونه توجیه کوي. طالبان د اسلام په هکله په هېڅ نه پوهېږي. هغوی له اسلام څخه د خپلو شیطاني هدفونو د ترسره کولو لپاره کار اخلي.»

د غور ولایت په مرکز فیروزکوه کې یوه دیني عالم مولوي محمد احمدي وویل، په بېخبنا او عامه شتمنۍ باندې برید کول یو ترهګریز کار دی چې د سختې سزا وړ دی.

هغه وویل، «د اسلام په اساس، هر څوک مسؤل دی چې عامه شتمنۍ او د بېخبنا پروژې خوندي کړي. طالبان باید عامه شتمنۍ ویجاړې نه کړي ځکه چې دا یو غیرمشروع کار دی.»

احمدي زیاته کړه، «له طالبانو څخه باید د ښوونځیو، پلونو او سرکونو د ویجاړولو پوښتنه وشي. دا کار په اسلام کې نشي توجیه کېدلی، خو که هغوی خپل کارونه اسلام پورې تړلي، داسې ښکاري چې هغوی اسلامي پوهه نه لري.»

د افغانانو په ژوند باندې منفي تاثیر

په هرات ښار کې د سیاسي چارو یوه کتونکي عبدالقادر کامل وویل، د عامه شتمنۍ او اقتصادي بېخبناوو ویجاړول د افغانانو په اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو اړخونو باندې منفي تاثیر کړی دی.

هغه وویل، «د تولیدي فعالیتونو چلول بېخبناوو پورې تړلي دي. کله چې د هېواد بېخبنا ویجاړه وي، په میلیونونو خلک خپلې وظیفې له لاسه ورکوي او کورنی تولید او مارکېټونه کمزوري کیږي.»

کامل زیاته کړه، «دا وخت، د ښوونځي د عمر ۴ میلیونه ماشومان ښوونځي ته له تګ څخه محروم دي ځکه چې په هېواد کې په پراخه کچه ناارامي موجوده ده. کله چې ماشومان تعلیم ترلاسه نه کړي او لوی شي، طالبان او نورې ترهګرې ډلې د هغوی له منځه خلک استخداموي.»

په هرات ښار کې د مدني ټولنې یوه فعال سید اشرف سادات وویل، طالبانو په افغانستان کې د پرمختګ او بیارغونې مخه نیولې ده.

سادات زیاته کړه، «طالبانو د ډېرو هغو فرصتونو مخه ډب کړې ده چې کېدای شوای په کلیو او لیرې پرتو سیمو کې پرمختګ پیاوړی کړي.»

سادات وویل، «په بېخبناوو باندې د طالبانو بریدونو افغانستان مجبور کړی دی چې پر شاتګ وکړي، چې د افغانانو د ژوند په ټولو اړخونو باندې یې منفي اغېز کړی دی.»

آیا دا لیکنه ستاسو خوښه شوه؟

2 تبصره
* ضروري برخې ښيي د تبصرو تګلاره 1500 توري پاتې دي (تر 1500 پورې)

اصلي خاین هماغه د کلي ملک دی. که په ریښتیا سره په خلکو او دې هېواد باندې د هغه زړه سوزي، هغه باید خلک د حکومت ضد ځواکونو پر وړاندې یو لاس او تنظیم کړي.‌ داسې باید ونشي چې غله راشي او د ملک مېلمستیا وخوري او خپل عیش وکړي. د طالبانو په دوره کې، مجاهدین یا د طالبانو ضد ځواکونه په غرونو کې ول، او ځینې وختونه کلیو ته راتلل. د طالبانو د پالیسۍ په اساس، هغوی ملایان او د کلیو ملک ور وبلل او هر یوه ته یې یوه کلاشینکوف له ۲ یا ۵ مرمیو سره ورکوله او ترې غوښتل یې چې دفاع وکړي او مجاهدین وولي. د کلي ملک حیران شو چې هغه به څنګه وکولی شي چې د یوې قطعې پر ضد په ۵ مرمیو جنګ وکړي. طالبانو ورته وویل چې دا هغوی پورې اړه نه لري.‌ هغه پوهېږي چې څنګه له ځان نه دفاع کوي.‌ په پای کې، هغوی د کلي ملک ته وویل، «که ستا له کلي نه د طالبانو پر ضد یوه مرمۍ وار شوه، او زمونږ حتی یو کس زخمي شو، مونږ به ټول کلي ته اور ور واچوو.» ورونو، دا یوه حقیقي کیسه ده. خدای شاهد دی چې دا ریښتیا ده،‌ او هغوی هماغه کلي ته اور ور واچاوه چې شپه او ورځ سوزېده، او هیڅوک هم د کلي د خلکو مرستې ته نه راغلل.‌

ځواب ورکړئ

یو وخت یوه سوداګر د مالګې له یوه کان څخه خپل خر په مالګه راباراوه او مالګه به یې په بازار کې خرڅوله. په لاره کې یوه د اوبو ویاله وه، هره ورځ به چې کله خره غوښتل چې له ویالې څخه تېر شي، هغه به ځان په اوبو کې غورځاوه،‌ او بیا به په اوبو کې رغښتېده. مالګه به ویلې شوه، او بار به سپک شو چې بیا به یې په اسانۍ سره ووړ. بالاخره، سوداګر د خره په چل پوه شو، او په ورپسې ورځو کې یې داسې کار وکړ چې په خره باندې یې مالوچ بار کړل، کله چې له هماغې ویالې څخه تېرېده، خره ناڅاپه پخوانی چل تکرار کړ، خو دا ځل،‌ د خره په حال سل ځلې افسوس. مالوچو اوبو جذب کړې، او خره ونشوای کولی چې خپل چل وکړي او ځان له درانه بار څخه خلاص کړي، او دا پرې لازمه شوه چې پنځه برابره ډېر دروند بار وېسي. د داسې چا سزا به څه وي چې هغه د خپل کور پوخ سرک اړوي، د خپل ګاونډي د برق ستنه خرابوي، د مېوې ونې او بې مېوې ونې چې انسان او حیوان دواړو ته ګټه رسوي،‌ پرې کوي؟ د دغه افراط پر ضد باید څه وشي؟ دا بې کفایته حکومت لږ تر لږه دومره کولی شي چې هغه خلک چې د داسې ځایونو د ویجاړولو فتوا ورکوي په ګوته کړي، او بیا یوازې یوه توپک ته اړتیا لري چې دغه جراثیم سمدلاسه په نښه کړي،‌ او په سینه باندې ورته ولیکي چې، «دا د هغه چا سزا ده چې د عامه ګټې د ځایونو د ویجاړولو فتوا او امر ورکوي.»

ځواب ورکړئ