در طول دو دهه گذشته، سواد رو به افزایش در افغانستان، جوانان این کشور را بهمانعی محکم در برابر جلب و جذب افراطگرایان تبدیل نموده است.
در حالی که گروپ های تروریستی مانند القاعده و «دولت اسلامی عراق و شام» (داعش) مدتها است که برای فریب جوانان افغان برای اهداف خشونت آمیز تلاش میکنند، ولی افزایش سطح تحصیلات به شدت نفوذ آنها را کاهش داده است.
فیصل ابراهیمی، ۳۰ ساله، یکی از نمونه های این تغییر است.
او که از ولایت غور است، برای ادامه تحصیلات عالی خویش به هرات مهاجرت کرد و از پوهنځی حقوق و علوم سیاسی فارغ گردیده است.
او قبل از ترک قریه اش در نزدیکی فیروزکوه، مرکز ولایت غور، شاهد تلاشهای داعش جهت جذب جوانان محلی به صفوف خویش بود.
او به سلام تایمز گفت «وقتی پرچم سیاه را در قریه خود دیدم، وحشت زده شدم.»
او گفت «اعضای داعش جوانان را به کشتن و انجام حملات انتحاری تشویق میکردند. من تصمیم گرفتم درس بخوانم، اما پسر کاکایم که به داعش پیوسته بود، همان سال کشته شد.»
ابراهیمی که مصمم به مقاومت در برابر نفوذ این گروه بود، جوانان قریه خود را تشویق کرد تا مفکوره داعش را رد کنند.
او افزود «با استناد به آیات قرآن کریم و آموزه های پیامبر (ص)، ثابت کردم که فعالیتهای داعش حرام است. این تلاشها به بسیاری از جوانان کمک کرد تا داعش را ترک کنند و به تحصیل بازگردند.»
او گفت، همزمان با رویگردانی بیشتر جوانان از این گروه، «بیرق سیاه از روستای ما ناپدید شد و صلح و امنیت بازگشت.»
بسیاری از کسانی که داعش را ترک کردند، بعدها به مکتب یا پوهنتون رفتند و داکتر، انجنیر و معلم شدند که اکنون روایتهای افراطی را به چالش میکشند.
افشای دستکاری های افراطی
آموزگاران و تحلیلگران گفتند کهآگاهی رو به رشد، فضای اجتماعی کشور را تغییر داده است.
عبدالخالق عزیزی، استاد پوهنتون در هرات، بیست سال گذشته را نقطه عطف برای جوانان افغان توصیف کرد.
او گفت «در بیست سال گذشته، جوانان افغان با حضور در مکاتب و پوهنتون ها با دانش و دنیای بیرون آشنا شدند.»
او افزود «دید آنها گسترش یافت. این جوانان تحصیلکرده اکنون موانع محکمی در برابر گروه های تروریستی هستند و مانع از جلب و جذب و رشد آنها شدهاند.»
عزیزی تأکید کرد که افزایش سواد، اهداف واقعی گروه هایی مانند القاعده و داعش را آشکار کرده است.
جوانان تحصیلکرده افغان به وضوح میدانند که گروه های افراطی مانند القاعده و داعش دشمنان اصلی افغانستان هستند. این گروه ها برای رسیدن به اهداف خود به افغانها و کشورشان آسیب رسانده.»
این تغییر با تضاد اساسی بین افکار افراطی و ارزشهای افغانی تشدید میگردد.
محمد سلیم وردگ، تحلیلگر مسایل سیاسی گفت «باورهای القاعده و داعش کاملاً خارجی است و هیچ ربطی با ارزشهای مذهبی یا فرهنگی افغانستان ندارد.»
او گفت «مردم افغانستان از افراط گرایی و خشونت بیزارند و هرگز از چنین ایدیولوجی ها حمایت نمی کنند. منطق و باورهای القاعده و داعش بر محور کشتار و خونریزی می چرخد و چنین افکار همیش در افغانستان شکست خورده است.»
وردگ گفت که این گروه ها اکنون در کوه های دورافتاده پنهان شده اند و قادر به جلب حمایت محلی نیستند، در حالی که افغان های از هر پیشینه در مقابل ایدیولوجی مخرب آنها متحد هستند.
![فارغین پوهنتون کابل در مراسم فراغت خویش در کابل بتاریخ اول جنوری سال ۲۰۱۱ جشن میگیرند. [Massoud Hossaini/AFP]](/cnmi_st/images/2025/12/08/53033-afp__20110101-585_329.jpg)