![هواداران حوثی های یمن در جریان یک تجمع در پایتخت تحت کنترول حوثی ها، صنعا، در ۲ نومبر ۲۰۲۵ سلاح های خود را در دست دارند. [محمد حویس/AFP]](/cnmi_st/images/2026/01/31/54429-afp__20251130-739_416.webp)
در حالی که القاعده و حوثی های یمن از نظر عقاید دینی به طور بنیادین در تقابل قرار دارند،شواهد روبه افزایشی در سالهای اخیر از همکاری تکتیکی میان این دو گروه حکایت می کند.
این همکاری نه به معنای آشتی است و نه همگرایی ایدیولوژیک؛ بلکه واکنشی عمل گرایانه به فشارهای نظامی، تنگدستی مالی و فرصت طلبی رهبری به شمار می رود..
رهبران، خود را از رنج و مصیبت خط مقدم دور نگه می دارند و در عین حال ائتلاف هایی را مدیریت می کنند که برای حفاظت از مسیرهای قاچاق، منابع درآمدی و تداوم سازمانی طراحی شده اند.
پیروان عادی خشونت، فقر و مرگ را تحمل می کنند،در حالی که رهبران گروه، امنیت شخصی، منافع مالی و نفوذ سیاسی را در اولویت قرار می دهند.
القاعده زمانی حوثی ها را دشمنان ایدیولوژیک آشتی ناپذیر معرفی می کرد و دشمنی با آنان را به عنوان یک تکلیف دینی برای پیروانش جلوه می داد.
امروز اما این روایت تغییر کرده است؛ این گروه برای حفظ مسیر های لوجستیکی، دسترسی مالی و انعطاف پذیری ستراتیژیک، از اصول پیشین خود عقب نشینی کرده است.
این چرخش نشان می دهد که وقتی رهبران با فشار نظامی مداوم و محدودیت های عملیاتی فزاینده رو به رو می شوند، ایدیولوژی به امر ثانوی تبدیل می گردد.
عاصف طاهری، کارشناس امنیتی مقیم آنکارا، گفت، «رهبران القاعده بطورسیستماتیک از افراد آسیب پذیر، کم سواد و به حاشیه رانده شده برای پیشبرد اهداف خود سوء استفاده می کنند».
او افزود، «از طریق شست وشوی مغزی و تفسیرهای افراطی از دین، این افراد وادار می شوند ایدیولوژی سخت گیرانه ای را اجرا کنند که در عمل نه بر رهبران تطبیق می شود و نه از آنان خواسته می شود.»
ایدیولوژی به مثابه افزار قابل مذاکره
معاملات القاعده با حوثی ها شکاف پایدار میان بیانیه های ظاهری این گروه و رفتار واقعی عملیاتی آن را آشکار می کند.
رهبران آن علناً ایدیولوژی تکفیری سازش ناپذیر را ترویج می دهند، در حالی که در خفا اتحادها را بر اساس منافع استراتژیک تنظیم می کنند.
سمیر رضایی، تحلیل گر سیاسی مقیم کابل، می گوید، «از یک سو رهبران القاعده ایدیولوژی سخت گیرانه و تکفیری را تبلیغ می کنند و از سوی دیگر، هرگاه منافع شان اقتضا کند، با همان گروه هایی همکاری می کنند که پیشتر آنان را مرتد می خواندند.»
جذب شدگان شست وشوی مغزی شده باور دارند برای اهداف مقدس می جنگند، بی آنکه بدانند تصمیم های رهبری بر پایه محاسبات قدرت اتخاذ می شود.
او می افزاید، «این افراد تصور می کنند برای آرمانی مقدس می جنگند، در حالی که در واقع رهبران در پی حفظ قدرت، پول و نفوذ خویش هستند. این دوگانگی ماهیت واقعی رهبری القاعده را برملا می کند.»
اولویت حفظ قدرت بر اصول
ائتلاف میان القاعده و حوثی ها اساساً مبتنی بر منافع است، نه باورهای مشترک یا همسویی ایدیولوژیک.
رفتار رهبری نشان می دهد که انعطاف پذیری تنها زمانی بروز می کند که امنیت شخصی، منافع مالی و دسترسی به منابع به طور مستقیم تهدید شود.
شعیب رحمانی، کارشناس مبارزه با تروریزم مقیم هالند، میگوید، «رهبران القاعده نشان داده اند که در زمان بحران، هیچ خط قرمزی برای شان ثابت نیست.»
او افزود، «آنها برای حفظ مسیرهای تدارکاتی، منابع مالی و امنیت شخصی خود، ایدیولوژی را قربانی می کنند.»
اعضای رده پایین این گروه ها به ندرت از چنین ترتیباتی بهره مند می شوند که نه آگاهی سیاسی دارند و نه دسترسی به امتیازات رهبری.
این افراد نه درک روشنی از تکتیک های سیاسی دارند و نه سهمی از منافع واقعی دریافت می کنند.
