امنیت

د چین د قلمرو اړوند شخړې نړۍ والې سولې او سوداګرۍ ته ګواښ دي

د سلام ټایمز او ای اېف پي راپور

پاکستاني سوداګر د ۱۳۹۶ د تلې په ۲۰مه د افغانستان د بدخشان ولایت په واخان دهلېز کې لیدل کیږي. دغه دهلېز د افغانستان - چین سرحد ته غځیدلی. چین د افغانستان له کاني شتمنیو څخه استفادې ته غټه لېوالتیا ښودلې ده. [ګوهر عباس/ای اېف پي]

پاکستاني سوداګر د ۱۳۹۶ د تلې په ۲۰مه د افغانستان د بدخشان ولایت په واخان دهلېز کې لیدل کیږي. دغه دهلېز د افغانستان - چین سرحد ته غځیدلی. چین د افغانستان له کاني شتمنیو څخه استفادې ته غټه لېوالتیا ښودلې ده. [ګوهر عباس/ای اېف پي]

تایپي، تایوان -- شنونکي خبرداری ورکوي چې، د بیجینګ له خوا زیاتېدونکې ځواک ښودنه او له ګاونډیانو سره یې د قلمرو په سر شخړې د نړۍ سوله ګواښي چې کېدای شي د کشتیو ډېره مزدحمه لاره ورسره وتړل شي او په نړۍ واله کچه ناوړه اقتصادي پایلې ولري.

افغانستان له چین سره د اندېښنې بالقوه دلایل لري، ځکه چې د افغانستان بدخشان ولایت او د چین سینکیانګ سیمه ۷۶ کیلومتره اوږده ګډه پوله لري.

څو کاله مخکې چین په تاجکستان کې یوه پوځي اډه جوړه کړه چې په بدخشان ولایت کې له واخان دهلېز څخه یواځې یو څو میله لیرې پرته ده، چې ډېر خلک دغه حرکت په افغانستان باندې د بیجینګ د منګولو خپراوي پیل بولي، ځکه دا هېواد د چین د امنیتي او براعظمي هیلو د پوره کېدلو لپاره مهم رول لري. چین په لوګر ولایت کې د عینکو د مسو کان په ګډون د افغانستان کانونو ته سترګې نیولي دي.

د زمري په میاشت کې د تایوان په ساحل کې مانورې

تېره میاشت له تایوان څخه بهر د چین پوځي مانورې د بیجینګ د پوځي پراختیا غوښتنې تر ټولو وروستی یاد دی.

لاریونوال د تېرې لیندۍ په ۱۷مه د اندونیزیا په پلازمېنه جاکارتا کې د چین سفارت څخه بهر د جنوبي چین د سمندر په هکله د چین د ادعاوو پر ضد اعتراض کوي. [داسریل روسزندي/ای اېف پي]

لاریونوال د تېرې لیندۍ په ۱۷مه د اندونیزیا په پلازمېنه جاکارتا کې د چین سفارت څخه بهر د جنوبي چین د سمندر په هکله د چین د ادعاوو پر ضد اعتراض کوي. [داسریل روسزندي/ای اېف پي]

په داسې حال کې چې ولسمشره څای اېنګ وېن (په عکس کې نه ښکاري) د وږي په ۸مه په پینګو ټاپوګانو باندې د عسکرو ارزونه کوي، د تایوان د سمندري ځواک منسوبین د یوې جنګي بېړۍ مخې ته روان دي. [سام یه/ای اېف پي]

په داسې حال کې چې ولسمشره څای اېنګ وېن (په عکس کې نه ښکاري) د وږي په ۸مه په پینګو ټاپوګانو باندې د عسکرو ارزونه کوي، د تایوان د سمندري ځواک منسوبین د یوې جنګي بېړۍ مخې ته روان دي. [سام یه/ای اېف پي]

تایوان له ۱۹۴۹ میلادي کال راهیسې خپل حکومت لري خو په منظمه توګه د چین د یرغل له ګواښ سره مخامخ دی. بیجینګ دغه ټاپو ته د خپل قلمرو په سترګه ګوري او ژمنه یې کړې چې یوه ورځ یې ونیسي او که اړتیا پېښه شي د دې کار لپاره له ځواک څخه کار واخلي.‌

وروسته له هغه چې د متحده ایالاتو جګپوړو چارواکو د زمري په ۱۱مه له تایوان څخه لیدنه وکړه، چین د جنګي الوتکو، بېړیو او میزایلو په توظیف او مانورو ترسره کولو سره غچ واخیست.

د تایوان پوځ راپور ورکړ چې، د پنځو ورځو په اوږدو کې، د زمري له ۱۱مې څخه تر ۱۵مې پورې، د چین پوځي الوتکې هغه ځای ته ننوتلې چې تایوان یې د خپلې هوایي دفاع معلوموونکی زون بولي یا لږ تر لږه ۱۳۱ ځلې د تایوان تنګي د منځ له کرښې څخه تېرې شوې.

د جاپان په وینا، د چین د خلکو د ازادۍ پوځ (د چین پوځ) د تایوان د اوبو په لوري بالستیک توغندي را وتوغول چې په دې لړ کې څلور توغندي پخپله د دغه ټاپو دپاسه تېر شول. دغه راز، چین په هغه وخت کې د پخوا په پرتله له ټاپو سره تر ټولو نږدې مانورې ترسره کړلې.

د دغو مانورو هدف دا وو چې تایوان او نړۍ والې ټولنې ته د چین دا وړتیا وښيي چې کولی شي خپل ګاونډی ټاپو (تایوان) محاصره او په احتمالي توګه لاسرسی ورته بند کړي.

په سینګاپور کې د لي کوان ییو د عامه پالیسۍ د پوهنتون یوه جګپوړي همکار ډرو تامپسن چې پخوا یې په پنتاګون کې کار کاوه، د وږي په ۳مه نیویارک ټایمز ته وویل، «دا سیاسي جګړه ده.»

د حمل او نقل د لارو بندول

د تایوان په چاپېر اوبو کې د چین پوځي مانورو د حمل او نقل نړۍ والې کرښې متاثرې کړلې.

د تایوان تنګی، چې ۱۸۰ کیلومتره اوږده د اوبو لاره ده او تایوان د چین له لویې ځمکې او نورې اسیا څخه جلا کوي، د هغو تجارتي کشتیو لپاره اصلي سمندري لاره ده چې د چین، تایوان، جاپان او جنوبي کوریا تر منځ تګ راتګ کوي.

د حمل او نقل لارې د اسیایي فابریکو له مرکزونو څخه منځني ختیځ، اروپا او متحده ایالاتو کې مارکېټونو ته توکي لېږدوي.

د بلومبرګ د راپور په اساس، تېر کال د نړۍ والو کانټینري کشتیو تقریبا نیمایي او د تناژ په حساب د نړۍ د تر ټولو لویو بېړیو ۸۸٪ له دغې اوبلارې څخه تېرې شوي دي.

د مرغلرو لړ

وروستۍ مانورې د ټولو هغو مهمو اوبلارو لپاره چې چین په کې یا فعالې شخړې لري یا خپل نظامي حضور په کې پراخوي، بد زېری لري.

چین د جنوبي چین د ټول سمندر د ملکیت ادعا کوي، چې هر کال ترې د تریلیونو ډالرو په ارزښت سوداګري کیږي. برونی، مالیزیا، فلیپاین، تایوان او ویتنام هم د دغه سمندر د مالکیت ادعا کوي.

په منځنۍ اسیا کې، بیجینګ په وروستیو کالونو کې په رسنیو کې دې نظریې ته تبلیغ کوي چې غواړي «خپل» قلمروونه بیا ترلاسه کړي او په دې توګه د ځایي خلکو غبرګون تلي. کتونکي وایي چې دا د سیمې استقلال ته یو مستقیم ګواښ دی.

دغه راز، بیجینګ د داسې یوې سترې بېخبنا په جوړولو باندې کار کوي چې د چین لویه ځمکه د پوځي او تجارتي مرکزونو د یوې شبکې له لارې د افریقا ښکر سره ونښلوي.

د «مرغلرو لړ» په نامه ستراتیژۍ په لړ کې، د چین سمندري کرښې له مالدیو څخه نیولې تر بنګله دېش، سریلانکا، پاکستان، ایران او سومالیا پورې له ګڼ شمېر لویو بندرونو څخه تېرېږي.

هغوی د باب المندب تنګي (په عربي ټاپو وزمې کې د یمن او د افریقا ښکر کې د جیبوټي او ایریتریا تر منځ)، ملاکا تنګي (د هند سمندر او ارام سمندر تر منځ د حمل او انتقال د لوی چینل)، د هورموز تنګي (چې ایران له عمان او متحده عرب اماراتو څخه جلا کوي) او لومبوک تنګي (د بالي ټاپوګانو او اندونیزیا تر منځ) په ګډون، ګڼ شمېر لویو سمندري تنګیو څخه تېرېږي.

د بیجینګ د بېخبنا جوړونې نړۍ وال پروګرام یا د کمربند او سرک نوښت (بي آر آی) چې د یو کمربند یو سرک (او بي او آر) په نامه هم یادیږي، د ځمکې له لارې له دغو مهمو سمندري بندرونو څخه تېرېږي، او د منځني ختیځ، منځنۍ اسیا او افریقا نورو برخو ته رسېږي.

خو منتقدان خبرداری ورکوي چې د چین په ښکاره تجارتي پروژې دوه هدفونه لري؛ چې د هغه په چټکۍ سره زیاتېدونکي پوځ ته د لاسرسي اجازه ورکوي.

دغه راز، که د تایوان په سر هر اړخیز جنګ ونښلي، د مرغلرو لړ بیجینګ یوه ګټه ور رسوي او د فشار لاستی په لاس ورکوي.

آیا دا لیکنه ستاسو خوښه شوه؟

2 تبصره

د تبصرو تګلاره * ضروري برخې ښيي 1500 / 1500

په دې کې شک نشته چې چین ښايي د افغانستان کانونو ته سترګې نیولې وي. بیا هم زه ډاډه نه یم چې چین پر افغانستان د یرغل څه تصور لري. چین پوهیږي چې پر افغانستان یرغل کول اسانه کار نه دی او افغانستان د تاجکستان یا نورو هیوادونو په څیر نه دی چې په زور پرې واکمن شي. په هرصورت، زه فکر کوم چې چین به وکولی شي د افغانستان کانونه او شتمني په فریب او چل سره لوټ کړي. د چین پالیسي دا ده چې د زور کارولو پر ځای له چالاکۍ او لالچ ورکولو څخه کار واخلي. چین د پاکستان په شان دوه مخی او منافق هیواد دی. که تاسو وګورئ، دغه هیواد د افریقا او اسیا ډیری هیوادونه مفلس کړي او مجبور کړي یې دي چی د دغه هېواد تګلارې تعقیب کړي. سربېره پر دې، دا کار یې په زور نه، بلکې د منافقت او فریب له لارې کړی دی. دا هم باید په پام کې ونیول شي چې د چین پوځي ځواک دومره لوی نه دی چې پر یو هیواد یرغل وکړي. که چین په نظامي لحاظ پر ځان باور درلودلی، نو لا وخته به یې پر تایوان برید کړی وای. چین پوهیږي چې هغه دومره قوي نه دی او د تایوان په خاوره هر ډول برید به د ماتې لامل شي.

ځواب ورکړئ

چین له ٢٠٠٠ کال راهيسي چې سر یې راپورته کړی دی، نړۍ له بېلا بېلو ننګونو سره مخامخ کړې ده. چین پټ پوځي پروګرام لري او دغه هیواد هیڅکله د خپل پوځي ځواک په اړه دقیق معلومات نه وړاندې کوي. چين د کمونستي حکومت د جوړېدلو له پيل څخه تر اوسه پورې د جوړجاړي پر ځای د جګړې او دښمنۍ د پرمخ بوولو هڅه کړې ده. چین د یوې سرحدي شخړې په پایله کې پر هند برید وکړ. اوس تایوان ګواښي او ښايي ژر پرې برید وکړي. هغه له جاپان او نورو ګاونډیانو سره سرحدي شخړې لري او دا هیوادونه په دوامداره توګه د دې هیواد لخوا د برید ویره لري. د خپلو پخوانیو ژمنو برعکس، چین په تایوان کې مداخله کړې او ډیموکراسي یې کمزورې کړې ده. دغه هیواد هڅه کوي چې مخ پر ودې هیوادونه پر ځان متکي وګرځوي او شتمن هیوادونه په خپلو سوداګریزو توکو باندې متکي وګرځوي. د نړۍ زبرځواکونه په تېره بيا امريکا او اروپا بايد د چين پر بازار د خپلې اقتصادي تکیې مخه ونيسي او پرې نه ږدي چې شي جين پينګ د پوتين په څېر، چې اروپا ته یې د ګازو د رسېدلو مخه ونیوله، د لويديځو هېوادونو له اقتصادي تکیې څخه ناوړه ګټه پورته کړي.

ځواب ورکړئ